افغانستان این روزها سالگرد صدسالگی
استقلال این کشور از بریتانیا را تجلیل میکند. این استقلال در پی حمله امانالله
پادشاه نوگرای افغانستان و وقوع جنگ سوم افغانستان و بریتانیا در 18 آگست 1919
مطابق 28 اسد بدست آمد.
بدون شک استقلال افغانستان براي همه ي
اقوام باهم برادر و برابر اين مرز وبوم افتخار بسيار عظيم و بزرگ بوده و نمود
غرور، غيرت و همت بلند آنان است. سالها است که از اين روز تاريخي توسط مردم عزتمند اين ديار گراميداشت به عمل آمده و تجليل مي شود. اما سوال اینجاست که:
افغانستان درصد سال پس از استقلال خود، چی
جایگاهی در بین کشورهای جهان دارد؟
 |
| صد سال پس از استقلال افغانستان |
28 اسد سال 1398، شهر کابل رنگی تازه بخود
گرفته است. جاده ها چراغانی، دیوار های مزین به سه رنگ بیرق افغانستان، تابلو های
تبریکی استقلال در گوشه و کنار شهر نصب شده اند و بیرق کشور در جای جای کابل به
اهتزاز در آمده است. اما آیا این هیاهو می تواند معنی واقعی جشن و استقلال را
افاده کند. صد سال از استقلال این کشور گذشته است به این معنی که افغانستان در
اختیار خود افغان ها بوده و دست خارجی در سرنوشت و مسیر حرکت شان دخیل نبوده است.
اکنون کوتاه نظری خواهیم انداخت به وضعیت افغانستان در صد سال پس از استقلال:
سیاست: طی این صد سال افغانستان که در یکی از حساسترین مناطق جهان
موقعیت دارد، در فراز و نشیب سخت روزگار قرار داشته است. شصت سال اول را در صلح
نسبی ولی فقر و عقبماندگی گذراند و باقی را در 'اشغال مستقیم و جنگهای نیابتی'
کشورهای بزرگ جهان و منطقه، فاجعههای بیسابقه بشری، ولی در عین زمان با پیشرفتهای
نسبی سپری نموده است.
طی این قرن، کشمکشهای داخلی؛ زیادتر به خاطر قدرت طلبیها
و قومگراییهای پیدا و پنهان، گاهی هم تحت پوشش منازعه درونی خاندان شاهی و
ایدیالوژیهای مختلف، چالشهایی را از درون برای کشور به بار آورده و سیاست خارجی
افغانستان را متاثر ساخته است.
چهار دهه اخیر افغانستان اغلبا در جنگ های
داخلی بین خود افغان ها سپری شد.
افغانستان توسط شوروی اشغال شد و پس از
خروج ارتش سرخ بار دیگر افغان ها نتوانستند باهمدیگر پذیری در کنار هم زندگی کنند
و دوباره جنگ داخلی شعله ور گردید.
با ظهور طالبان در افغانستان این کشور
اعتبار سیاسی نسبی خود را نیز از دست داد. و پنج سال دوره سیاه طالبان، سیاست
افغانستان را در پائین ترین حد ممکن تنزیل داد.
پس از واقعه یازدهم سپتامبر سال 2001
میلادی و شکست طالبان توسط امریکا و ناتو فصل جدیدی در سیاست افغانستان رقم خورد.
اما خلاف آنچه انتظار می رفت در عمر 18 ساله دولت کنونی، همچنان سیاست داخلی افغانستان
ناکارا و ناموفق است. تبعیض، فساد، انحصار قدرت، خود کامگی و خود فروشی سیاسیون به
طور برجسته دیده می شود.
هم اکنون دولت افغانستان سومین دولت فاسد جهان
است.
امنیت: باوجود خشونت ها و بحرانهای حاکم در جهان، برای نخستین بار به
تناسب سالهای قبل وضعیت صلح آمیزی نیز در نقاطی از جهان بهبود یافته است. اما در
افغانستان اینگونه نیست.
جنگهای شدید میان نیروهای امنیتی و
شورشیان طالبان و داعش در شماری از ولایتهای افغانستان به خصوص در بغلان، بدخشان
و کندز در شمال، قندهار، هلمند و ارزگان در جنوب و شماری از ولایتهای شرقی جریان
دارد. طوریکه کنترول و نفوذ دولت افغانستان به ۵۶ درصد از خاک این کشور کاهش یافته است،
به گفته سازمان ملل در دو دهه اخیر، ۳۲ هزار نفر بر اثر
جنگ در افغانستان کشته شدهاند. تعداد غیرنظامیانی که در سال ۲۰۱۸ در افغانستان کشته شدند، از تمامی سالهای ۱۸ سال اخیر که این کشور درگیر جنگ است، بیشتر بوده است.
تعداد غیرنظامیان کشته شده در سال ۲۰۱۸ نسبت به سال ۲۰۱۷ میلادی، ۱۱ درصد رشد داشته و به سه هزار و ۸۰۴ نفر رسیده است. هفت هزار و ۱۸۹ نفر نیز در این سال زخمی شدهاند. بخش عمده این حملات
توسط بمبگذاران انتحاری گروههای طالبان و داعش انجام میشوند.
هم اکنون که صدمین سالروز استقلال
افغانستان تجلیل میشود هیچ نقطه ی در شهر کابل امن نیست.مساجد، دانشگاه ها، مراکز
تعلیمی، باشگاه های ورزشی، صالون های عروسی، حد اقل یک بار مورد حمله قرار گرفته
اند. در یک حمله انتحاری در یک هوتل عروسی فقط یک روز قبل از برگذاری جشن صد سالگی
استقلال افغانستان، بیشتر 250 نفر کشته و زخمی شده اند.
در تازه ترین ردهبندی که از سوی
انستیتوی صلح و اقتصاد منتشر شده که مقر آن در سیدنی استرالیاست جایگاه افغانستان
در فهرست امنترین کشورهای جهان سقوط کرده و در بین 163 کشور مقام 163 را بدست
آورد و به قعر جدول رسیده است.
اقتصاد: اقتصاد افغانستان بر اثر جنگهای چندین دهه از هم پاشیده بود. تا سالهای ۱۹۹۲میزان اقتصاد افغانستان تدریجاً
در حال نزول بود. تا آنکه از سال ۱۹۹۵الی ۲۰۰۱ اقتصاد این کشور در زمین فرورفت.
اقتصاد
افغانستان به میزان قابل توجه پس از سال ۲۰۰۲ به نسبت کمکهای بینالمللی ازدیاد یافت. ۶۷٪ بودجه عادی دولت و ۱۰۰٪ بودجه قوای مسلح از طریق همکاری کشورهای خارج بخصوص ایالات
متحده آمریکا پرداخته میشود. با قطع شدن چنین همکاری افغانستان وضع اقتصادی
بدی را سپری خواهد نمود. بنا بر گزارش بانک جهانی رشد اقتصادی افغانستان
در سال ۲۰۱۸ با کاهش یک درصد به پایین ترین حد از سال ۲۰۰۱ به این سو رسیده است. اقتصاد کنونی
افغانستان جایگاه 39 را در بین 40 کشور آسیایی و مقام 152 جهانی را دارد.
در
گزارش که در 11 حمل سال جاری (1398) توسط مرکز آمار افغانستان منتشر شد نشان میدهد
که نزدیک به ۵۲ درصد از جمعیت این کشور در
فقر همه جانبه به سر میبرند.
همچنان بانک جهانی که محیط تجارت و سرمایه
گذاری را در ۱۹۰ اقتصاد جهان مورد بررسی قرار داده است، در گزارش سالانه خود
گفته است که افغانستان در ردۀ ۱۸۳ و بدترین کشور آسیایی برای
تجارت و سرمایه گذاری می باشد.
دانش و سواد : متاسفانه واقعيتهاي عيني در کشور،
حاکي از وضعيت اسفبارو غير قابل انکار در ارتباط با بي سوادي است، چنانکه طبق آمار
رسمي سازمان ملل متحد در سال 1396 ، 66 درصد مردم افغانستان از سواد محروم اند و
34 درصد با سواد اند که بيشتر آنها تنها توانايي خواندن و نوشتن را دارند. همچنين
90 درصد زنان و 63 درصد مردان در روستاها و قريه جات بي سواد اند. در این
کشور تنها بیشتر از ۳۰ درصد افرادی که بیشتر از ۱۵ سال سن دارند، باسواد میباشند.
هم چنان به دلیل عدم تولید آثار علمى و محدویت در مراکز تحقیقی
تا کنون دانشگاههای افغانستان نتوانستند در فهرست 1000 دانشگاه برتر جهان راه
یابند.
با توجه به اين آمارافغانستان بدترين
وضعيت را سپري نموده و مدام درآتش سوزناک و خشن بي سوادي دست و پا مي زند.
قدرت نظامی: علیرغم مصرف میلیاردها دالر برای
ایجاد یک نیروی نظامی موثر در افغانستان، مبارزه در این کشور ادامه دارد و نیروی
نظامی افغانستان موفق به شکست دادن دشمنان خود نشده است.
بر اساس تازهترین
اطلاعات نشر شده توسط نهاد «گلوبال فایر پاور»ارتش افغانستان از
میان 137 ارتش دنیا در رده 74 قرار گرفته است.
افغانستان در سال 2018 در فهرست این نهاد در
رده 71 قرار داشت که با این حساب 3 پله سقوط کرده است.
صحت: با گذشت صد سال از استقلال افغانستان هم چنان با چالشهای دشوار صحی روبرو است
این کشور از نظر درجهبندی در میان کشورهای جهان
از نظر ارزیابی صحی بدترین حالت را دارا میباشد، به گونه ای که ۱۹۱ طفل زیر سن ۵ سال در هر ۱۰۰۰ طفل جان خود را از دست می دهد و نیز به همین ترتیب ۱۶۰۰ مادر در هر ۱۰۰۰۰۰ هنگام تولد فرزندان شان جان
خود را از دست می دهند. به اساس سروی صورت گرفته در سال 2014 ارقام بالا و نیز مرگومیر
حدود ۳۵ درصد تمام فوتی های کشور بخاطر مبتلا به بیماری های غیرساری میباشد.
افغانستان در رتبه 148 از نظر شاخص رفاه در جهان
موسسه تحقیقی لگاتوم در رتبهبندی سالانهاش
از میان ۱۴۹ کشور، افغانستان را پس از یمن در ردیف ۱۴۸ ام قرار داده و به خاطر عملکرد ضعیف در تمامی حوزههای مورد
مطالعه این پژوهش، دومین کشور نامرفه شناخته است. بر
اساس این تحقیق، افغانستان در حوزه آزادیهای فردی، آخرین کشور شده و در حوزههای
سرمایه اجتماعی، مصئونیت و امنیت و حکومتداری، تا رتبه پنج بدترین رتبه این موسسه
را اشغال کرده است.
سخن آخر:
جشن استقلال برای مردمی زیبنده است که بطور
کامل از وابسته گی های خارجی فارغ بوده و در تمامی ابعاد زندگی مستقل باشند. اگر
از آنهایی که استقلال را به یکدیگر مبارک باد میگویند بپرسید که آیا افغانستان هم
اکنون استقلال دارد؟ بدون شک نخواهند توانست قاطعانه پاسخ مثبت دهند.
